Hvar eiga loftmengunarefnin upptök sín? Ný yfirlitskort 

Breyting á lögum nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir, sem tók gildi þann 27. mars 2026, felur í sér breytingar á regluverki um starfsemi jarðborana hér á landi. Með breytingunni er kveðið á um að jarðborar skuli framvegis háðir starfsleyfi fyrir hvern bor og þann búnað sem honum fylgir, sem veitt er af Umhverfis- og orkustofnun. Fyrir gildistöku þessarar lagabreytingar bar borunarfyrirtækjum að sækja um starfsleyfi vegna hverrar einstakrar framkvæmdar til viðkomandi heilbrigðisnefndar. Með hinni nýju breytingu er reynt að einfalda og samræma leyfisveitingarferlið og færa eftirlit til Umhverfis- og orkustofnunar. Þegar fyrirtæki hefur öðlast starfsleyfi fyrir jarðbor, skal tilkynna Umhverfis- og orkustofnun hverja framkvæmd fyrir sig áður en framkvæmd hefst, þar sem fram koma upplýsingar um fyrirhugaða starfsemi, staðsetningu hennar og áætlaðan verktíma.

Raforkueftirlitið hefur samþykkt kerfisáætlun Landsnets fyrir tímabilið 2025 - 2034. Áætlunin er ein sú viðamesta í sögu fyrirtækisins og leggur grunn að nýrri kynslóð byggðalínu sem mun tengja landshluta saman með auknu öryggi og flutningsgetu. Með samþykktinni er stigið mikilvægt skref í að tryggja innviði fyrir orkuskipti þjóðarinnar á sama tíma og gætt er að hagkvæmni í rekstri og fjárfestingum. Raforkukerfi Íslands stendur frammi fyrir miklum áskorunum næstu árin þar sem krafan um hröð orkuskipti og aukna flutningsgetu vegna nýrra atvinnuvega þarf að vega á móti sjónarmiðum um hóflega gjaldskrárþróun og umhverfisvernd.

Heildarlosun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi jókst um 1,7% milli 2023 og 2024. Losunin var 11,0 milljón tonn af CO₂-ígildum (CO₂-íg.) árið 2024 og hefur aukist um 6,2% frá árinu 1990. Losun Íslands má skipta í þrjá meginflokka: Samfélagslosun, landnotkun og staðbundinn iðnaður (ETS). Samfélagslosun Samfélagslosun Íslands jókst um 2,2% á milli 2023 og 2024. Hún var 2,9 milljón tonn CO₂-íg árið 2024. Umfangsmestu losunarflokkarnir voru vegasamgöngur, landbúnaður og fiskiskip. Gert er ráð fyrir að samdráttarkrafa Íslands í skuldbindingum gagnvart ESB verði að draga úr samfélagslosun um 41% árið 2030, miðað við árið 2005. Núgildandi krafa er 29%. Framreikningar sýna að Ísland standist líklega skuldbindingar fyrir tímabilið 2021-2025 þegar tekið er tillit til sveigjanleika milli skuldbindingarkerfa. Fyrir tímabilið 2026-2030 er hins vegar ólíklegt markmiðin náist, þrátt fyrir slíkan sveigjanleika. Áætlaður samdráttur í losun er um 28% árið 2030, miðað við losun ársins 2005. Tækifæri til samdráttar liggja í því að ráðast í frekari aðgerðir í loftslagsmálum. Það er hægt með því að fylgja eftir aðgerðum sem þegar eru til umræðu ásamt því að finna nýjar leiðir til samdráttar. Ef Ísland nær ekki skuldbindingum sínum ber að greiða fyrir það sem upp á vantar með kaupum á losunarheimildum frá öðrum ríkjum. Landnotkun Losun frá landnotkun var 6,2 milljón tonn CO₂-íg. árið 2024 og hefur dregist saman um tæp 7% frá 2008, að undanskildum síðustu þremur árum þar sem losun jókst lítillega. Meirihluti losunar frá landnotkun stafar af framræstu votlendi. Framreikningar sýna samdrátt í losun frá landnotkun yfir spátímabilið, vegna aukinnar endurheimtar votlendis, vaxandi bindingar í skóglendi og aukinnar landgræðslu. Útlit er fyrir að Ísland muni standast skuldbindingar sínar fyrir tímabilið 2021-2025. Staðbundinn iðnaður (ETS) Losun frá staðbundnum iðnaði á Íslandi (aðallega ál- og kísilver) sem fellur undir viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir (ETS) jókst um 4,2% frá árinu 2023 og 122% frá árinu 2005. Hún var 1,9 milljón tonn CO₂-íg. árið 2024. Samdráttur hefur átt sér stað í viðskiptakerfinu í ESB. Með þátttöku í kerfinu er ekki um að ræða beinar samdráttarkröfur fyrir rekstraraðila á Íslandi. Umhverfis- og orkustofnun skilaði nýlega til Evrópusambandsins landsskýrslu um losun gróðurhúsalofttegunda 1990-2024. Skýrslan er unnin í nánu samstarfi við Land og skóg sem ber ábyrgð á landnotkunarhluta bókhaldsins.

Opnað hefur verið fyrir umsóknir um styrki úr verkefninu Strandhreinsun Íslands. Félagasamtök, áhugamannafélög, íþróttafélög og aðrir lögaðilar geta sótt um styrk til hreinsunar á strandlengju Íslands á árinu 2026. Verkefnið Strandhreinsun Íslands hefur verið framlengt til þriggja ára og nær nú yfir tímabilið 2026 - 2028. Markmiðið er að styðja við áframhaldandi hreinsun stranda og draga úr mengun í hafinu. Úthlutunarreglurnar hafa verið uppfærðar. Umsóknaraðilar geta nú til dæmis sótt um styrk til endurhreinsunar á strandbútum. Umsóknarfrestur er til 17. apríl 2026.