Umhverfis- og orkustofnun tekin til starfa

Umhverfis- og orkustofnun kallar eftir tilnefningum til Bláskeljarinnar 2026. Tilgangur Bláskeljarinnar er að gefa lausnum sem stuðla að hringrásarhagkerfi verðskuldaða athygli. Sérstök áhersla er lögð á að verðlauna lausnir sem sýna hvernig hringrásarhagkerfið getur skapað raunveruleg tækifæri til verðmætasköpunar og betra samfélags um leið og dregið er úr auðlindanotkun, úrgangi og umhverfisáhrifum. Verðlaunin verða afhent af umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra.  Bláskelin fær nýtt hlutverk  Í ár verður Bláskelin í fyrsta sinn veitt fyrir framúrskarandi lausnir á sviði hringrásarhagkerfisins. Áður var hún veitt fyrir lausnir sem drógu úr plastnotkun, en nú er leitað að bæði nýjum og rótgrónum lausnum sem halda verðmætum í hringrás – þvert á efnisflokka og geira.  Hverju leitum við að?  Við mat á tilnefningum verður meðal annars horft til:  Tengsla við hringrásarhagkerfið – hvernig lausnin stuðlar að betri nýtingu auðlinda með auknum líftíma, minni sóun og aukinni hringrás.  Nýsköpunargildis – hversu nýstárleg og framsækin lausnin er í íslensku samhengi.  Raunhæfni – hvort lausnin svari raunverulegri þörf, sé framkvæmanleg og hafi möguleika á að ná útbreiðslu.  Áhrifa – hvaða jákvæðu áhrif lausnin hefur á umhverfi, samfélag og auðlindanýtingu. Góðar lausnir þurfa ekki alltaf að vera nýjar. Stundum felst hugvitið í því að heimfæra lausnir sem hafa reynst vel erlendis, horfa til baka,  enduruppgötva það sem virkaði og laga það að þörfum framtíðarinnar. Við leitum því bæði að nýjum og framsæknum lausnum og rótgrónum verkefnum sem hafa þegar sýnt árangur.  Hver á skilið Bláskelina 2026?  Tilnefna má fyrirtæki, stofnun, einstakling eða samtök fyrir verkefni eða lausn á sviði hringrásarhagkerfisins. Aðilar geta bæði tilnefnt eigin verkefni og annarra.   Óskað er eftir því að stutt greinargerð fylgi með tilnefningunum.  Tekið er við tilnefningum út 20. október 2026.   

Heildarlosun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi dróst saman um 3,9% milli 2024 og 2025. Losunin var 10,6 milljón tonn af CO₂-ígildum (CO₂-íg.) árið 2025 og hefur aukist um 2,0% frá árinu 1990. Losun Íslands má skipta í þrjá meginflokka: Samfélagslosun, landnotkun og staðbundin iðnaður (ETS). Samfélagslosun Samfélagslosun Íslands dróst saman um 2,7% á milli 2024 og 2025. Hún var 2,8 milljón tonn CO₂-íg árið 2025. Umfangsmestu losunarflokkarnir voru vegasamgöngur, landbúnaður og fiskiskip. Gert er ráð fyrir að samdráttarkrafa Íslands í skuldbindingum gagnvart ESB verði að draga úr samfélagslosun um 41% árið 2030, miðað við árið 2005. Núgildandi krafa er 29%. Framreikningar sýna að Ísland standist líklega skuldbindingar fyrir tímabilið 2021-2025 þegar tekið er tillit til sveigjanleika milli skuldbindingarkerfa. Fyrir tímabilið 2026-2030 er hins vegar ólíklegt að Ísland standist skuldbindingar sínar, þrátt fyrir slíkan sveigjanleika. Áætlaður samdráttur í losun er um 21% árið 2030, miðað við losun ársins 2005. Tækifæri til samdráttar liggja í því að ráðast í frekari aðgerðir í loftslagsmálum. Það er hægt með því að fylgja eftir aðgerðum sem þegar eru til umræðu ásamt því að finna nýjar leiðir til samdráttar. Ef Ísland nær ekki skuldbindingum sínum ber að greiða fyrir það sem upp á vantar með kaupum á losunarheimildum frá öðrum ríkjum. Landnotkun Losun frá landnotkun var 6,1 milljón tonn CO₂-íg. árið 2025 og hefur dregist saman um tæp 9,1% frá 1990. Meirihluti losunar frá landnotkun stafar af framræstu votlendi. Framreikningar sýna samdrátt í losun frá landnotkun yfir spátímabilið, vegna aukinnar endurheimtar votlendis, vaxandi bindingar í skóglendi og aukinnar landgræðslu. Útlit er fyrir að Ísland muni standast skuldbindingar sínar fyrir tímabilið 2021-2025. Staðbundinn iðnaður (ETS) Losun frá staðbundnum iðnaði á Íslandi (aðallega ál- og kísilver) sem fellur undir viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir (ETS) var 1,7 milljón tonn CO₂-íg. árið 2025 og hefur aukist um 97% frá árinu 2005. Losunin dróst saman um 11% frá árinu 2024 aðallega vegna bilunar hjá Norðuráli og rekstrarstöðvunar PCC Bakka. Samdráttur hefur átt sér stað í viðskiptakerfinu í ESB. Með þátttöku í kerfinu er ekki um að ræða beinar samdráttarkröfur fyrir rekstraraðila á Íslandi.  Umhverfis- og orkustofnun skilaði nýlega til Evrópusambandsins bráðabirgðatölum um losun gróðurhúsalofttegunda fyrir árið 2025. Skilin eru unnin í nánu samstarfi við Land og skóg sem ber ábyrgð á landnotkunarhluta bókhaldsins.

Svansdagar verða haldnir í þriðja sinn 23.-30. september 2026. Markmið Svansdaga er að gera Svansvottaðar vörur, þjónustu og byggingar sýnilegri og auðvelda fólki að velja lausnir sem uppfylla strangar kröfur fyrir heilsu, umhverfi og gæði. Framboðið af Svansvottuðum valkostum er fjölbreytt; allt frá hreinsiefnum, pappírsvörum og sápum, til prent- og ræstiþjónustu, mötuneyta og byggingaframkvæmda. Áreiðanlegar umhverfisvottanir skipta máli Niðurstöður kannana hafa sýnt að: 99% Íslendinga þekkja Svansmerkið. 91% treysta því að Svansvottuð vara/þjónusta sé góður kostur fyrir umhverfið. 87% segja að Svansvottun hjálpi þeim að velja umhverfisvænni kosti. Á sama tíma segjast 83% vera þreytt á að vörur séu markaðssettar „grænar“ án skýringa. Áreiðanlegar umhverfisvottanir skipta því verulegu máli. Þessi græna þreyta var kveikjan að fyrstu Svansdögunum. Það er þörf á því að lyfta Svansvottuðum vörum og þjónustu upp og hjálpa almenningi að velja umhverfisvænni kosti. Þeir eru einnig tækifæri fyrir fyrirtæki, stofnanir og aðra innkaupaaðila til að skoða hvernig hægt er að taka sjálfbærari ákvarðanir í rekstri án þess að fórna gæðum eða virkni.

Rangar upplýsingar birtust um efnafræðilegt ástand vatnshlotsins Seyðisfjarðar (102-1322-C) í vatnavefsjá þann 26. ágúst 2026. Þar kom fram að efnafræðilegt ástand vatnshlotsins væri slæmt, sem er ekki rétt. Hið rétta er að efnafræðilegt ástand vatnshlotsins er metið gott.  Mistök urðu til þess að vatnshlotið birtist í slæmu efnafræðilegu ástandi. Ástandsmatið hefur nú verið leiðrétt.   Þau efni sem notuð eru til grundvallar efnafræðilegu ástandi strandsjávarhlota kallast forgangsefni og er eitt þeirra plöntuvarnarefnið díkófól.  Mistök urðu við úrvinnslu gagna og díkófól var rangt metið. Efnið fannst ekki í vatnshlotinu (sjá niðurstöður mælinga). Díkófól er virkt efni sem áður var notað í plöntuverndarvörum. Það hefur ekki verið leyft í slíkum vörum í ESB síðan 2008. Engar plöntuverndarvörur á markaði á Íslandi innihalda díkófól.