Reglur um plast fyrir fyrirtæki
Leiðbeiningar fyrir fyrirtæki
Regluverk um einnota plastvörur
Mikil áhersla hefur verið á að draga úr notkun á einnota plasti. Ástæðurnar fyrir þessu eru hversu mikið magn einnota plastumbúða sem við erum að nota, hversu stuttur líftími þeirra er og hvað það finnst mikið af einnota plasti á ströndum og í lífríki sjávar. Til að takast á við þessi vandamál hafa íslensk stjórnvöld sett reglur sem setja einnota plastvörum ýmis takmörk.
Fyrir svör tengd tilefni lagasetninganna og markmiðum er bent á spurt og svarað á vef stjórnarráðsins fyrir einnota plastvörur og bann við afhendingu á burðarpokum úr plasti.
Fleiri lagaákvæði gilda um plast en fjallað er um hér. Hér verður aðeins fjallað um þau lagaákvæði sem hafa þegar verið innleidd með breytingum á lögum 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir. Breytingarnar tóku gildi 2021 og hafa það að markmiði að takmarka sölu og afhendingu á þeim einnota plastvörum sem algengast er að finnist sem rusl á Evrópskum ströndum.
Ákvæðin eru ekki almenn fyrir allt plast, heldur gilda bara um tilteknar einnota plastvörur.
Tilskipun
Lagaákvæðin byggja meðal annars á tilskipun ESB sem setur einnota plastvörum ýmis takmörk
Leiðbeiningar
Eftirfarandi leiðbeiningar ESB eru hafðar til hliðsjónar við eftirlit með ákvæðum laganna.
Hvað er plast?
Skilgreiningin á plasti er mun víðtækari en margir gera sér grein fyrir. Vegna þessa geta jafnvel vörur sem eru merktar sérstaklega af söluaðila sem plastlausar fallið undir bannið. Við könnumst öll við hefðbundna plastbolla en það er mögulega erfiðara að átta sig á því að pappírsbollar með plastfilmu geta líka fallið undir ákvæði laganna. Einnig er mikilvægt að átta sig á því að allt lífplast er líka plast.
Hvernig er plast skilgreint?
+Er lífplast líka plast?
+1% – 100% plast
+
Mismunandi gerðir af plasti
Allt sem tiltekið er á myndinni er dæmi um plast. Lífbrjótanleg efni og efni af lífrænum uppruna geta líka verið plast.
Dæmi um plastvörur í skilningi laganna
Lögin gilda um vörur sem eru að hluta til úr plasti eða að öllu leyti




Pappírsbolli með plasthúð
Pappírsílát með plasthúð
Pappírsdiskur með plasthúð
Lífplast, til dæmis PLA
Fyrir sölustaði
Lagaákvæðin að neðan eiga fyrst og fremst við um sölustaði, svo sem matvöruverslanir, skyndibitastaði, veitingastaði, bakarí, bari, mötuneyti, veisluþjónustur, viðburðafyrirtæki, og matarþjónustur.
Skylda að rukka fyrir einnota ílát úr plasti
Hvað má ekki lengur gefa ókeypis?
+Hvar þarf gjaldið að koma fram?
+Hvenær þarf að taka gjald fyrir umbúðir?
+Hér fyrir neðan eru nokkur dæmi sem eru bútuð niður til að skýra hvort endurgjaldskrafan eigi við eða ekki. Hægt er að finna fleiri dæmi á síðu 16 og 20 leiðbeiningum ESB.
| Umbúðir | Plast | Einnota | Ætlað til neyslu á staðnum (sölustað eða annarstaðar) | Ætlað til neyslu beint úr íláti án frekari tilreiðslu | Alla jafna neytt úr ílátinu | Niðurstaða |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Box fyrir heitan mat | Úr plasti, lífplasti eða pappa með plasthúð eða plastloki | Já | Já | Já | Já | Endurgjaldskrafa |
| Box fyrir kaldan mat | Úr plasti, lífplasti eða pappa með plasthúð eða plastloki | Já | Já | Já | Já | Endurgjaldskrafa |
| Brauðpokar /langlokupokar | Úr sveigjanlegu efni úr plasti, með plasthúð eða úr pappa með plastgluggi | Já | Já | Já | Já | Endurgjaldskrafa |
| Frönskupokar | Með plasthúð | Já | Já | Já | Já | Endurgjaldskrafa |
| Bréf til að vefja um hamborgara | Bréf með plasthúð | Já | Já | Já | Já | Endurgjaldskrafa |
| Kokteilsósa | Í boxi úr plasti, forpökkuð af framleiðanda | Já, í einstaklingsumbúðum | Já | Já | Já | Endurgjaldskrafa |
| Kokteilsósa | Seld í plastflösku á hillu í matvörubúð | Nei, í henni eru margir skammtar | Nei, ætlað til heimilisnota | Já, það er hægt að borða hana beint | Nei, hún er sett á mismunandi mat | Þarf ekki að taka gjald fyrir plastumbúðirnar |
Dæmi um einnota vörur sem þarf að rukka fyrir



Matarílat úr plasti
Bollar og glös, þ.m.t. lok
Pappírsílát með plasthúð
Dæmi um afhendingu á sölustað vara


Heimsending frá netverslun
Kaffi tekið með í götumáli
Lausnir vegna endurgjaldsskyldu
Í stað þess að setja gjald á einnota plastílát er hægt að nýta tækifærið og innleiða hringrásar hugsun. Kannski ætti frekar að líta á glös, bolla og matarílát sem þjónustu í staðinn fyrir einnota vöru?
Einnig er mikilvægt að matsölustaðir styðji hringrásina með því að auðvelda neytendum að fá mat og drykk afhent í eigið ílát.
Sleppa öllu óþarfa
+Hvað felst í því að breyta einnota vörum í þjónustu?
+Leyfa neytendum að koma með eigið ílát
+Færa staðsetningu einnota vara
+Skipta út einnota fyrir einnota
+
Bann við afhendingu á burðarpokum úr plasti
Frá og með 1. janúar 2021 er verslunum óheimilt að afhenda burðarpoka úr plasti á sölustöðum vara. Ekki skiptir máli hvort það er með eða án gjalds. Til að geta framfylgt banninu er því gagnlegt að hafa skilning á því hvað plast er, hvað burðarpoki er og hvað er átt við með afhendingu á sölustað vara. Einnig eru hér hugmyndir að lausnum, og þær flokkaðar eftir umhverfislegum ávinningi þeirra.
Hvað er plast?
+Hvað er burðarpoki úr plast?
+Hvað er afhending á sölustað vara?
+Mismunandi pokar
Hefðbundnir plastpokar, maíspokar, lífplastpokar og pokar úr óofnu polýprópelíni er allt dæmi um poka sem bannað er að afhenda á sölustað vara.



Hefðbundinn plastpoki
Lífbrjótanlegur maíspoki
Óofinn polýprópelin poki
Lausnir vegna burðarpoka
Verslanir geta farið mismunandi leiðir við að tryggja eftirfylgni laganna. Umhverfis- og orkustofnun hefur sett saman nokkrar hugmyndir að lausnum sem hefur verið raðað eftir umhverfislegum ávinningi. Það er hægt að líta á bannið sem tækifæri til þess að æfa sig í hringrásar hugsunarhætti með því að leita leiða til að draga úr auðlindanotkun. Hringrásar hugsunarháttur veltir upp áleitnum spurningum um burðarpoka. Kannski ætti frekar að líta á burðarpoka sem þjónustu í staðinn fyrir einnota vöru? Afhverju ekki að lána viðskiptavinum burðarpoka í staðinn fyrir að afhenda þeim þá?
Deila
+Gera við
+Endurnota
+Endurframleiðsla
+Endurvinna
+Minnka þægindin við einnota
+Skipta út einnota fyrir einnota
+Forgangsraða hringrásarlausnum
Hringrásarhagkerfið er hagkerfi þar sem leitast er við að draga úr auðlindanotkun með að koma í veg fyrir að auðlindir verði að úrgangi með því að tryggja að hægt sé að viðhalda verðmætum auðlinda eins lengi og mögulegt er. Það er hægt að líta á bannið sem tækifæri til þess að æfa sig í þessum hugsunarhætti.

Fyrir innflutning og framleiðslu
Lagaákvæðin að neðan eiga fyrst og fremst við um framleiðendur, innflutningsaðila, birgja og innkaupastjóra. Verslanir geta farið mismunandi leiðir við að tryggja eftirfylgni laganna. Umhverfis- og orkustofnun hefur sett saman nokkrar hugmyndir að lausnum sem hefur verið raðað eftir umhverfislegum ávinningi.
Bannaðar einnota plastvörur
Hvað felst í banninu við að setja á markað?
+Einnota vörur sem verður bannað að setja á markað innihaldi þær plast









Lausnir vegna banns á einnota plastvörum
Það er hægt að líta á bannið við að setja áðurnefndar einnota plastvörur á markað til þess að æfa sig í hringrásar hugsunarhætti. Kannski ætti frekar að líta á kaffimál, matarílát og hnífapör sem þjónustu í staðinn fyrir einnota vöru? Önnur lausn er að sleppa öllum óþarfa.
Breyta einnota vörum í þjónustu
+Sleppa öllum óþarfa
+Selja margnota vörur í stað einnota
+Skipta út einnota fyrir einnota
+Margnota vörur í stað einnota









Einnota vörur sem eru ekki úr plasti






Samsetning einnota plastflaskna
Hvað felst í lagaákvæðunum um samsetningu einnota plastflaskna?
Í tilskipun Evrópusambandsins er kveðið á um að einnota plastflöskur fyrir drykkjarvörur sem settar eru á markað skulu vera að lágmarki 25% úr endurunnu plasti árið 2025. Árið 2030 skulu flöskurnar vera að lágmarki 30% úr endurunnu plasti. Nánar verður kveðið á um samsetningu á einnota plastflöskum í reglugerð ráðherra. Þó að reglugerðin sé ekki enn komin út er vitað að hún fylgir markmiðum Evrópusambandsins.
Lausnir fyrir einnota plastflöskur
Áreiðanlegt og endurvinnanlegt plast
+"Grænþvegið" endurunnið plast
+Merkingarskylda
Sumar einnota vörur ber að merkja sérstaklega innihaldi þær plast.
Hvað felst í merkingarskyldunni?
+Lausnir vegna merkingarskyldu
Skipta út einnota fyrir fjölnota
+Merkja með plast upplýsingum OG flokkunarleiðbeiningum
+Rugla neytendur í ríminu
+Fjölnota vörur sem hægt er að nota í stað einnota






Vörur sem þarf að merkja sérstaklega innihaldi þær plast













Hvað fellur fyrir utan lögin?
Allar margnota vörur, hvort sem þær eru úr plasti eður ei.
Margnota vörur
+Umbúðir eða matarílát?
+Nýsköpun
Sumar lausnir eru enn ekki til, en geta orðið til! Hægt er að nýta sér lögin um plast sem tækifæri til að skapa nýjar lausnir.
Nýsköpunarlausnir
+Hringræn þjónusta
+Vörur án plasts
+Var efnið hjálplegt?
Hjálpaðu okkur að bæta gæði efnisins





