Jöklar á hverfandi hveli - Alþjóðlegur dagur jökla

Loftslagsdagurinn 2026 er fyrsti viðburðurinn á Íslandi sem hlýtur Svansvottun. Markmið Svansvottuninnar er að draga úr umhverfisáhrifum viðburðarins. Gestir Loftslagsdagsins geta meðal annars gætt sér á lífrænum veitingum og nýtt Hopp sér að kostnaðarlausu til að komast til og frá viðburðinum. Loftslagsdagurinn fer fram þann 28. október í Svansvottuðu ráðstefnurými Hörpu. Hvað felst í Svansvottun Loftslagsdagsins? Svansvottun Loftslagsdagsins 2026 staðfestir að viðburðurinn uppfyllir metnaðarfullar kröfur um umhverfisáhrif og sjálfbærni. Þegar viðburðir eru Svansvottaðir er rýnt í alla þætti í skipulagningu og framkvæmd þeirra sem geta haft neikvæð áhrif á umhverfið. Skipuleggjendur viðburða þurfa að uppfylla fjölbreyttar kröfur til þess að minnka orkunotkun, losun gróðurhúsalofttegunda, sóun, úrgang og notkun skaðlegra efna. Dæmi um aðgerðir á Loftslagsdaginn 2026: Aukið framboð af lífrænum hráefnum og grænmetis- eða grænkeraveitingum eru á boðstólnum, fjölda rétta haldið í lágmarki til þess að minnka matarsóun og enginn einnota borðbúnaður. Lokaðir kælar á veitingasvæði til að minnka orkunotkun. Orkusparandi hljóð- og myndkerfi. Endurhlaðaðanlegar rafhlöður í rafmagnstækjum. Takmörkun á útprentuðum ráðstefnugögnum og strangar kröfur um gjafapoka eða annan varning. Endurnýtanlegar skreytingar. Umhverfisvottaður salernispappír og ræstivörur. Sýnileg og vel merkt flokkunaraðstaða fyrir þátttakendur og starfsfólk. Gestir Hoppa á viðburðinn Allir gestir á Loftslagsdaginn 2026 hafa kost á því að nota rafskutlur eða rafmagnsbíla frá Hopp til þess að komast til og frá Hörpu án endurgjalds. Stór liður í Svansvottunarferli viðburða er að innleiða aðgerðir sem minnka losun gróðurhúsalofttegunda. Einn af möguleikunum til að ná því markmiði er að bjóða þátttakendum frímiða í almenningssamgöngur. Mörg tækifæri til umbóta á ráðstefnum og fundum Mikill fjöldi ráðstefna og stórra funda er haldinn á Íslandi á ári hverju. Umhverfisáhrif viðburðanna geta verið talsverð og það eru fjölmörg tækifæri til umbóta. Væri til dæmis hægt að sleppa óþarfa gjafapokum? draga úr prentun dagskráa og bæklinga? minnka magn matar og drykkja til að draga úr matarsóun? hvetja þátttakendur til að velja umhverfisvænni ferðamáta? Með því að skoða og fjalla um umhverfisáhrif viðburða eykst vitund starfsfólks og gesta, fyrirtæki geta bætt ímynd sína og það skapar eftirspurn í samfélaginu eftir þjónustu og lausnum sem taka mið af umhverfinu. „Það er mikilvægt fyrir okkur hjá Umhverfis- og orkustofnun að sýna gott fordæmi og halda umhverfisvænni viðburði. Svansvottunarferlið reyndist frábært verkfæri á þessari vegferð. Nú skorum við bara á aðrar stofnanir og fyrirtæki að gera það sama“ segir Sigurður Ingi Friðleifsson, sviðsstjóri loftslags og orkuskipta. Umhverfisvænna viðburðahald í Hörpu Loftslagsdagurinn 2026 fer fram í Hörpu. Ráðstefnurými hússins hlaut Svansvottun árið 2022 og lagði þar með grunn að umhverfisvænna viðburðarhaldi á Íslandi. Um Loftslagsdaginn 2026 Loftslagsdagurinn 2026 fer fram 28. október kl. 9–14 í Norðurljósasal Hörpu og í beinu streymi. Dagskrá og skráning eru á loftslagsdagurinn.is. Þema dagsins í ár er öryggi og loftslagsmál og verður meðal annars fjallað um tengsl loftslagsbreytinga við samfélagsöryggi, fæðuöryggi og orkuöryggi. Loftslagsdagurinn er haldinn í fjórða sinn árið 2026 og er vettvangur fyrir almenning, atvinnulíf, stjórnvöld, vísindasamfélagið og aðra sem vilja fræðast um stöðu og áskoranir í loftslagsmálum. Hvað er Svanmerkið? Svansmerkið er opinbert umhverfismerki Norðurlandanna sem tekur til alls lífsferils vöru og þjónustu. Svansvottuð vara er betri fyrir umhverfið og heilsuna. Svansvottun er auðveld leið til að miðla umhverfisstarfi fyrirtækis og sendir neytendum skýr skilaboð um að fyrirtækið vinni markvisst að því að draga úr umhverfisáhrifum í öllum lífsferli vörunnar. Svansmerkið er áreiðanleg vottun sem 93% Íslendinga þekkja.

Umhverfis- og orkustofnun hefur hlotið viðurkenningu Jafnvægisvogar FKA fyrir árangur í kynjajafnvægi á efsta stjórnendastigi.  „Viðurkenningin er ánægjuleg staðfesting á mikilvægi þess að vinna markvisst að jafnrétti og skapa starfsumhverfi þar sem fjölbreytileiki og jafnræði fá að njóta sín. Við þökkum Jafnvægisvoginni fyrir mikilvægt framtak og höldum áfram að leggja okkar af mörkum til jafnréttis á vinnustöðum“ sagði Þórdís Helgadóttir, sérfræðingur í mannauðsteymi Umhverfis- og orkustofnunar. Um Jafnvægisvog FKA Jafnvægisvogin er hreyfiaflsverkefni FKA sem unnið er í samstarfi við stjórnvöld og hagsmunaaðila í íslensku atvinnulífi. Markmiðið er að hlutfall hvors kyns verði að lágmarki 40% í efsta lagi stjórnunar fyrirtækja, opinberra stofnana, lífeyrissjóða og sveitarfélaga. Vinnustaðir eru hvattir til að ganga til liðs við verkefnið með undirritun viljayfirlýsingar, setja sér skýr markmið og fylgja þeim eftir. Jafnvægisvogin stendur jafnframt fyrir greiningum, fræðslu og viðburðum, fylgist með þróun kynjajafnvægis og veitir árlega viðurkenningar til þeirra þátttakenda sem hafa náð markmiðinu.

Nýjar reglur um styrki til kaupa á hreinorkubílum taka gildi 1. nóvember 2026. Þá lækkar styrkur til kaupa á nýjum rafknúnum fólksbílum úr 500.000 kr. í 400.000 kr. og hámarksverð styrkhæfra fólksbíla lækkar úr 10 milljónum króna í 8 milljónir króna. Reglugerð nr. 1090/2026 um Loftslags- og orkusjóð var birt í Stjórnartíðindum 13. október og tekur gildi 1. nóvember 2026. Hún leysir af hólmi reglugerð nr. 1566/2024 og tekur til allrar starfsemi sjóðsins. Helstu breytingar Lægri styrkur til fólksbíla. Frá og með 1. nóvember 2026 verður styrkur til kaupa á nýjum fólksbíl (M1) 400.000 kr. í stað 500.000 kr. Lægra verðþak fyrir fólksbíla. Eftir 1. nóvember 2026 verða fólksbílar sem kosta meira en 8 milljónir króna ekki styrkhæfir. Áður var hámarkið 10 milljónir króna. Lægri styrkur til bíla sem hafa áður verið skráðir erlendis. Bílar sem eru nýskráðir á Íslandi innan 12 mánaða frá fyrstu skráningu erlendis geta fengið allt að 320.000 kr. í stað 400.000 kr. Styrkir til sendibíla óbreyttir. Styrkur til sendibíla (N1) verður áfram 500.000 kr. og verðþakið 10 milljónir króna. Umsóknir vegna minni vörubíla færast á Ísland.is. Frá 1. janúar 2027 verður hægt að sækja um styrk vegna vörubíla í flokki N2 (3,5 til 7 tonn) á Ísland.is. Takmarkanir á útflutningi styrktra bíla. Óheimilt verður að flytja styrkt ökutæki úr landi innan þriggja ára frá því styrkur er veittur. Sé það gert getur sjóðurinn krafist endurgreiðslu. Hvað ræður styrkfjárhæðinni? Styrkfjárhæðin fyrir fólksbíla og sendibíla miðast við þann dag sem umsókn er samþykkt eftir nýskráningu bílsins. Umsóknir sem eru samþykktar fyrir 1. nóvember 2026 fá því styrk samkvæmt eldri reglum, að því gefnu að öll skilyrði séu uppfyllt. Áfram gildir að sækja þarf um styrk innan 12 mánaða frá nýskráningu, að hvert ökutæki er aðeins styrkt einu sinni og að styrkurinn er greiddur skráðum aðaleiganda.

Umhverfis- og orkustofnun telur litlar líkur á að olía eða gas finnist í vinnanlegu magni á Drekasvæðinu norðaustur af Íslandi. Þetta er niðurstaða yfirferðar stofnunarinnar á áratugalöngum rannsóknum á svæðinu og er í samræmi við fyrri niðurstöður þeirra aðila sem hafa rannsakað svæðið. Drekasvæðið er hluti af Jan Mayen hrygg, sem liggur frá Jan Mayen í suður og inn fyrir íslenska lögsögu. Svæðið hefur lengi vakið áhuga almennings og atvinnulífs. Þar hefur verið talið að kunni að leynast jarðlög sem eru sambærileg þeim sem geyma olíu og gas á norska landgrunninu og er einnig að finna á austurströnd Grænlands. Á undanförnum árum hafa nokkur olíufélög rannsakað svæðið á grundvelli sérleyfa sem íslensk stjórnvöld veittu. Félögin framkvæmdu meðal annars hljóðendurvarpsmælingar, segulmælingar og aðrar jarðeðlisfræðilegar rannsóknir til að meta möguleika á olíu- og gaslindum. Flóknari jarðfræði en áður var talið Niðurstöður rannsókna benda til þess að jarðfræði svæðisins sé mun flóknari en áður hafði verið gert ráð fyrir. Þykk basaltlög, mikil eldvirkni og umfangsmiklar brotahreyfingar í jarðskorpunni gera erfitt að greina eldri jarðlög sem gætu innihaldið kolvetni. Jafnframt benda niðurstöður til þess að þau jarðlög sem hugsanlega hafa myndað eða geymt olíu og gas hafi orðið fyrir verulegum áhrifum jarðfræðilegra ferla í gegnum tíðina. Öll félögin sem fengu leyfi á svæðinu skiluðu þeim að lokum inn án þess að ráðast í rannsóknarboranir. ÍSOR staðfestir niðurstöðurnar Umhverfis- og orkustofnun fól ÍSOR að fara yfir gögn leyfishafanna og leggja fram sjálfstætt mat. ÍSOR komst að þeirri niðurstöðu að eldvirkni og hreyfingar í jarðskorpu hefðu líklega raskað mögulegum olíu- og gaslindum á stórum hluta Drekasvæðisins. Að mati stofnunarinnar eru meiri líkur á varðveislu kolvetna norðar á Jan Mayen hrygg en innan Drekasvæðisins sjálfs. Enn er óvissa til staðar Umhverfis- og orkustofnun bendir á að engin rannsóknarhola hafi verið boruð á svæðinu. Því sé ekki hægt að útiloka með fullri vissu að þar sé að finna olíu eða gas. Stofnunin telur þó að fyrirliggjandi gögn bendi til þess að líkurnar á vinnanlegum kolvetnislindum séu mjög litlar. Til að draga verulega úr þeirri óvissu sem enn er til staðar þyrfti að bora djúpa rannsóknarholu, líklega á bilinu 3 til 6 kílómetra djúpa, með það fyrir augum að kanna gerð, eðli og ástand jarðlaga á svæðinu. Gögn verða gerð aðgengileg Með gagnsæi að leiðarljósi áformar Umhverfis- og orkustofnun að gera gögn sem safnast hafa á rannsóknatímanum aðgengileg vísindasamfélaginu og almenningi eftir því sem lög heimila. Jafnframt mun stofnunin undirbúa reglur og viðmið um afhendingu rannsóknar- og mæligagna til þeirra aðila sem hafa áhuga á að rannsaka svæðið nánar. Í ljósi þeirrar þekkingar sem nú liggur fyrir telur Umhverfis- og orkustofnun ekki forsendur fyrir því að auglýsa eftir umsóknum um ný leyfi til rannsókna eða vinnslu kolvetnis á Drekasvæðinu.