Óbreyttir styrkir til rafbílakaupa

Umhverfisstofnun Evrópu (EEA) hefur opnað fyrir umsóknir frá stofnunum sem hafa áhuga á að öðlast stöðu sem sérstök fagmiðstöð (e. Topic Centre). Slík staða er forsenda þess að EEA geti gert samninga við stofnun um verkefni á viðkomandi sérsviði. Umsóknarfrestur er til 7. ágúst 2026. Stofnanir sem hafa áhuga hefja ferlið með því að hafa samband við íslenskan tengilið EEA sem er Umhverfis- og orkustofnun. Að því loknu fá þær aðgang að umsóknargátt þar sem formleg umsókn er lögð fram. Áhugasömum stofnunum er því bent á að hafa samband við Umhverfis- og orkustofnun með góðum fyrirvara fyrir umsóknarfrest. Ítarlegri upplýsingar um skilyrði, umsóknarferlið og evrópskar stofnanir sem þegar eru skilgreindar fagmiðstöðvar má finna á vef Umhverfisstofnunar Evrópu. Að auki má þar kynna sér þau útboð sem nú eru í auglýsingu en fleiri slík útboð verða auglýst síðar.  Til að fá aðgang að umsóknargátt hafið samband við uos@uos.is

Jarðborar eru notaðir víða á Íslandi, meðal annars til að bora eftir heitu og köldu vatni, rannsaka berggrunn, leggja lagnir og byggja mannvirki. Til að draga úr hættu á mengun þurfa allir jarðborar að uppfylla kröfur um mengunarvarnir og sæta eftirliti. Af hverju þarf leyfi fyrir jarðborum? Jarðborar geta haft áhrif á umhverfið, meðal annars vegna olíu, eldsneytis og skolvatns sem fellur til við borun. Því þurfa borverktakar að sækja um starfsleyfi eða skrá starfsemina hjá Umhverfis- og orkustofnun áður en borunin hefst. Stærri borar, sem þurfa 1 MW eða meira til starfseminnar, eru starfsleyfisskyldir. Minni borar eru skráningarskyldir. Munurinn á starfsleyfum og skráningarskyldu er sá að stærri borum fylgir oft meiri áhætta fyrir umhverfið. Þeir þurfa því að uppfylla sértækari skilyrði um mengunarvarnir til þess að fá starfsleyfi. Minni borar þurfa að uppfylla stöðluð skráningarskilyrði. Hvað þarf að uppfylla? Í starfsleyfi eða skráningu jarðbora eru settar fram kröfur um mengunarvarnir sem eiga að koma í veg fyrir að mengun berist út í umhverfið. Dæmi um slíkar mengunarvarnir eru: ísogsbúnaður árekstrarvarnir við olíugeyma setgryfjur olíugildrur viðbragðsáætlanir ef olía lekur út í umhverfið Kröfurnar taka mið af umfangi starfseminnar og þeirri áhættu sem henni fylgir. Hvað gerir Umhverfis- og orkustofnun? Umhverfis- og orkustofnun: gefur út starfsleyfi fyrir jarðbora skráir minni jarðbora hefur eftirlit með mengunarvörnum heldur utan um borholuskrá Íslands Hvað gerist eftir að leyfi hefur verið veitt? Fyrirtækin bera ábyrgð á því að mengunarvarnir séu í lagi. Stofnunin hefur svo eftirlit með því að starfsemin uppfylli skilyrði starfsleyfisins eða skráningarinnar. Jarðborar eru færanleg tæki og því þarf að tilkynna Umhverfis- og orkustofnun í hvert sinn sem bor er fluttur á nýjan stað. Hvert er hlutverk sveitarfélaga? Umhverfis- og orkustofnun hefur eftirlit með mengunarvörnum jarðborsins sjálfs. Áhrif framkvæmdarinnar í heild eru hins vegar metin í gegnum framkvæmdaleyfi sveitarfélaga og eftir atvikum umhverfismat. Þar geta verið sett skilyrði um nauðsynlegar mótvægisaðgerðir, vöktun og öryggisráðstafanir til að draga úr áhrifum borunarinnar á umhverfið. Fyrirtækin bera ábyrgð á því að mengunarvarnir séu lagi.

Raforkueftirlitið hefur birt ákvörðun um leyfða arðsemi af flutningi og dreifingu raforku fyrir árið 2027. Arðsemin byggir á vegnum fjármagnskostnaði.  Fyrir árið 2027 nemur veginn fjármagnskostnaður fyrir skatt:  5,28% fyrir flutning raforku til stórnotenda  5,76% fyrir flutning raforku til dreifiveitna  5,81% fyrir dreifing raforku til almennra notenda  Hlutverk leyfðrar arðsemi  Tekjumörk sérleyfisfyrirtækja byggja á leyfðum fjármagnskostnaði, rekstrarkostnaði og afskriftum. Leyfður fjármagnskostnaður endurspeglar kostnað fyrirtækjanna af því fjármagni sem er bundið í starfseminni. Hann skiptist í tvennt:  Leyfð arðsemi fastafjármuna, þar sem veginn fjármagnskostnaður er margfaldaður með verðlagsleiðréttu bókfærðu virði þeirra eigna sem teljast til sérleyfisstarfseminnar.  Leyfð arðsemi á veltufé, sem er reiknað með föstu hlutfalli (t.d. 20% í tilfelli flutningsfyrirtækisins) af tekjumörkum fyrra árs og síðan margfaldað með vegnum fjármagnskostnaði, til að endurspegla fjármagnsþörf vegna tímatafar á innheimtum tekjum.   Endurskoðun fastra matsbreytna  Sérfræðinganefnd hefur unnið að endurskoðun fastra matsbreytna í samræmi við 7. gr. reglugerðar nr. 192/2016. Nefndin hefur birt drög að áliti sínu. Nefndin hefur ekki lokið störfum sínum og því eru fastar matsbreytur eru óbreyttar frá fyrra ári.  Niðurstöður nefndarinnar og samráð við hagsmunaaðila er skilyrði þess að Raforkueftirlitið geti lagt fram tillögu til ráðherra um endurskoðun fastra matsbreytna um leyfða arðsemi.  Ákvörðun tekin árlega  Samkvæmt reglugerð nr. 192/2016 ber Raforkueftirlitinu að ákvarða veginn fjármagnskostnað fyrir næsta almanaksár eigi síðar en 15. maí ár hvert.   

Losun margra loftmengunarefna á Íslandi hefur minnkað umtalsvert frá árinu 1990. Mesta breytingin hefur orðið í losun sem tengist úrgangsbrennslu, vegasamgöngum og fiskiskipum. Losun óbeinna gróðurhúsalofttegunda, svifryks og sóts hefur almennt dregist saman. Þar vegur þungt minni eldsneytisnotkun fiskiskipa og auknar kröfur um mengunarvarnir í bílum. Losun þrávirkra lífrænna efna hefur einnig minnkað verulega. Opinn bruni úrgangs hefur nánast lagst af og sorpbrennslustöðvum fækkað. Sem dæmi hefur losun díoxíns dregist saman um meira en 90% frá 1990. Þróun losunar á þungmálmum er hins vegar fjölbreyttari. Losun frá fiskiskipum hefur minnkað og blýmengun frá bensíni er nánast horfin. Á sama tíma hafa álframleiðsla og bílaumferð orðið umfangsmiklar uppsprettur sumra þungmálma.  Í töflunni hér fyrir neðan eru dæmi um losun loftmengunarefna árið 2024, helstu uppsprettur þeirra og breytingar frá árinu á undan.