Matarsóun á Íslandi jafngildir um 160 kílóum á hvern íbúa á ári. Tæpur helmingur allrar matarsóunar á sér stað í frumframleiðslu matvæla en um 40% á heimilum.

Þetta sýna niðurstöður mælinga Umhverfis- og Orkustofnunar. Stofnunin hefur í fyrsta sinn mælt matarsóun í allri virðiskeðju matvæla eftir staðlaðri aðferðafræði Evrópusambandsins. Niðurstöðurnar hafa verið kynntar áður en nákvæm skýrsla var að koma út, skýrslan er á ensku og hana má finna hér. Í skýrslunni er greint frá aðferðarfræði, helstu skilgreiningum og niðurstöðum rannsóknarinnar.

Ísland hefur sett sér markmið um að draga úr matarsóun, bæði sem hluti af aðgerðaáætlun í loftslagsmálum og sem hluta af framlagi okkar til heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna. Lágmörkun matarsóunar er loftslagsmál, efnahagsmál og mikilvægur þáttur í innleiðingu hringrásarhagkerfisins.

Mælingarnar á matarsóun náðu yfir alla hlekki virðiskeðjunnar

Hvar er mat sóað?

Mælingarnar á matarsóun náðu yfir alla hlekki virðiskeðjunnar, þ.e.a.s. frumframleiðslu, vinnslu, framleiðslu, dreifingu og smásölu matvæla, veitingahús, matarþjónustu og heimili. Niðurstöðurnar sýna að matarsóun er fyrst og fremst í frumframleiðslu annars vegar og hins vegar á heimilum.

Matarsóun í frumframleiðslu skýrist fyrst og fremst af umfangsmiklum sjávarútvegi, en þar hefur framleiðslumagnið mest að segja á meðan nýtingin virðist vera góð. Niðurstöður könnunarinnar benda til þess að matarsóun á heimilum hafi ekki aukist frá mælingum árin 2016 og 2019 heldur hafi nokkurn veginn staðið í stað. Erfitt er hins vegar að alhæfa um breytingarnar milli ára þar sem um breytta aðferðafræði er að ræða.

Einna mikilvægast er að minnka matarsóun á heimilum í landinu. Þar tapast mestu verðmætin.  Auk þess verða mestu umhverfisáhrifin þegar mat er sóað á heimilum. Verð á matvælum hefur hækkað nokkuð hratt undanfarið og því til mikils að vinna að draga úr matarsóun með það að markmiði að bæta stöðu heimilanna. Að því sögðu er verkefnið þó ekki einkamál heimilanna og fyrirtæki og framleiðendur þurfa að leggja sitt af mörkum með því að hanna og markaðssetja vörur sínar með matarsóun á heimilum í huga.

Matarsóun í fjórum af fimm hlekkjum virðiskeðjunnar er undir meðaltali Evrópu

Ísland kemur vel út

Matarsóun í fjórum af fimm hlekkjum virðiskeðjunnar er undir meðaltali Evrópu.

Sóun í vinnslu og framleiðslu, smásölu og dreifingu og matarþjónustugeiranum mælist nokkuð undir meðaltali í Evrópu. Umfang matarsóunar á heimilum er svipað því sem gengur og gerist í öðrum Evrópuríkjum. Sóun í frumframleiðslu er nokkuð yfir meðaltali í en helst í hendur við mikla matvælaframleiðslu á hvern Íslending.

Metnaðarfull markmið

Aðgerðaáætlunin, Minni matarsóun, sem ýtt var úr vör haustið 2021 inniheldur 24 aðgerðir sem  draga eiga úr matarsóun og stuðla að því að settum markmiðum Íslands um að minnka matarsóun um 30% fyrir árið 2025 og um 50% fyrir árið 2030 verði náð. Mælingarnar í skýrslunni verða notaðar sem grunnlína vegna þessara markmiða.

Staðan á aðgerðunum nú í byrjun árs 2025 er þessi:

Aðgerðaáætlunin Minni matarsóun inniheldur 24 aðgerðir og svona er staða þeirra í byrjun árs 2025

Ítarefni um matarsóun og rannsóknir

• Um rannsóknir á matarsóun – aðferðarfræði og niðurstöður
• Minni matarsóun – aðgerðaáætlun gegn matarsóun
• Aðgerðaáætlun í loftslagsmálum
• matarsoun.is – Saman gegn sóun