Skýrari sýn á samkeppni og val notenda á smásölumarkaði raforku

Vísbendingar eru um að Íslendingar séu að henda minna af rusli, bætt flokkun sé að skila árangri og að urðunarmarkmið fyrir árið 2035 sé innan seilingar. Magn þess sem við hendum getur hins vegar verið mjög breytilegt milli ára, aðallega vegna úrgangsstraums frá mannvirkjagerð, og endurvinnsluhlutfall heimilisúrgangs tók jákvætt stökk milli ára.

Loftslags- og orkusjóður hefur úthlutað 600 milljónum króna til 11 verkefna sem miða að nýsköpun og tækniþróun í jarðvarmanýtingu. Verkefnin fela meðal annars í sér þróun nýrrar tækni til djúpborunar, bætta nýtingu jarðvarma og lausnir sem styðja við sjálfbæra orkunýtingu. Stærsti styrkurinn, tæplega 310 milljónir króna, rennur til lykilverkefnis í þróun djúpborunartækni á heimsvísu. Markmiðið með verkefninu er að hagnýta jarðhita í þeirri dýpt jarðhitakerfa þar sem hitastig getur farið yfir 400–500°C og þar með aukið orkuvinnslu verulega í hverri holu. Flest þeirra verkefna sem hljóta styrk snúa að þróun bættrar tækni til djúpborunar. Þá er borað dýpra ofan í jarðhitakerfi á háhitasvæðum en áður hefur verið gert og varmaorka í dýpri lögum virkjuð. Þannig er jarðhitakerfið stækkað niður á við. Ísland er í fremstu röð á þessu sviði og hefur forsendur til að viðhalda þeirri stöðu á næstu árum. Verkefni í eftirfarandi flokkum hlutu einnig styrk: Þróun tækni til viðhalds á hefðbundnum búnaði Smáskjálftarannsóknir Bætt nýting varma Nýting varmadæla við jarðhitakerfi Úthlutuninni er ætlað að styrkja samkeppnishæfni Íslands á sviði jarðhita og auka verðmætasköpun. Alls bárust 23 umsóknir. Heildarupphæð styrkumsókna nam 1.309 milljónum króna. Styrkþegar

Loftslags- og orkusjóður hefur úthlutað 80 milljónum króna til 42 verkefna sem fela í sér innleiðingu áburðartækni til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og styðja við sjálfbærari framleiðsluhætti í landbúnaði. Áætlaður samanlagður samdráttur vegna verkefnanna nemur 1.007 tonnum CO₂-ígilda á ári. Það jafngildir um 18% af allri losun gróðurhúsalofttegunda vegna áburðarnotkunar árið 2024, sem nam 5.700 tonnum CO₂-ígilda. Losun frá áburðarnotkun ræðst að megninu til af magni niturs sem borið er á tún og er aukin nákvæmni í dreifingu lykilatriði í að draga úr losun. Alls bárust 83 umsóknir um styrki að fjárhæð 282 milljónir króna. Við mat og forgangsröðun var lögð megináhersla á að styðja þau verkefni sem skila mestum samdrætti í losun á hverja styrkkrónu. GPS-tækni og niðurfellingarbúnaður reyndust almennt hagkvæmustu aðgerðirnar með tilliti til loftslagsáhrifa. Úthlutunin er liður í forgangsverkefnum ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum, sem Jóhann Páll Jóhannsson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, kynnti í september í fyrra. Í kjölfarið kynntu Jóhann Páll og Hanna Katrín Friðriksson, atvinnuvegaráðherra, áform um styrki til markvissari og loftslagsvænni áburðarnotkunar í gegnum Loftslags- og orkusjóð. Verkefnin fela meðal annars í sér kaup á GPS-stýrðum áburðardreifurum, búnaði til niðurfellingar áburðar og annarri tækni sem eykur nákvæmni við dreifingu og bætir nýtingu næringarefna.

Töluverðar breytingar áttu sér stað í raforkuvinnslu og stórnotkun árið 2025. Samhliða samdrætti í stórnotkun var staða miðlunarlóna ein sú besta á undanförnum fimm árum. Það hafði áhrif á stöðu heildsöluorkumarkaðarins og verðþróun. Þetta kemur fram í lokaútgáfu raforkuvísa fyrir árið 2025. Minni raforkuvinnsla Þrátt fyrir góða stöðu miðlunarlóna lækkaði vinnsla á milli ára. Það skýrist með breytingum í eftirspurn. Raforkuvinnsla í desember 2025 mældist 17% lægri en árið 2024. Nýting vatnsafls var um 65% af uppsettu afli og framleiðsla smávirkjana um 28 GWh. Stórnotkun dróst saman – almenn notkun stöðug Breytingarnar á eftirspurnarhliðinni voru mestar hjá stórnotendum. Stórnotkun var 993 GWh í desember 2025. Samdrátturinn tengdist fyrst og fremst tímabundnum rekstrarstöðvunum hjá hluta Norðuráls og hjá PCC BakkiSilicon. Notkun gagnavera fór vaxandi stöðugt yfir árið 2025 en var notkun samt sem áður lægri en á fyrra ári. Almenn notkun var stöðug og fylgdi svipuðu mynstri og undanfarin ár. Einnig má sjá að hluti notkunar hefur færst frá skerðanlegri orku yfir í forgangsorku. Það endurspeglar aukna áherslu á tryggt framboð raforku. Dreifi- og flutningskostnaður hækkaði Í gjaldskrárhluta Raforkuvísa sést að umreiknaður dreifikostnaður á mánuði fyrir dæmigert heimili í desember var um: 6,3 þús. kr. í þéttbýli 10,5 þús. kr. í dreifbýli Kostnaðurinn hefur hækkað frá fyrra ári, bæði vegna almennrar þróunar í gjaldskrám og vegna hærri flutningskostnaðar sem endurspeglast í dreifikerfinu. Flutningsgjöld hækkuðu skarpt í upphafi árs 2025 fyrir bæði almenna notendur og stórnotendur. Helsta skýringin var endurgreiðsluþörf vegna innheimtu ólögmæts innmötunargjalds. Þá vógu einnig þungt fjárfestingaþarfir vegna nýrra og umfangsmikilla framkvæmda hjá sérleyfisfyrirtækjum. Gjaldskrá flutningsfyrirtækisins lækkaði þó aftur í upphafi árs 2026. Heildsala lækkaði - smásala fylgdi ekki Heildsöluverð raforku lækkaði þegar leið á árið. Stundarmánaðarverð lækkaði umtalsvert milli ára. Helstu ástæður voru góð staða miðlunarlóna og minni stórnotkun. Þrátt fyrir lækkun á heildsölumarkaði hækkaði lægsta smásöluverð milli ára. Skýringarnar liggja meðal annars í því að: Virk samkeppni á smásölumarkaði er takmörkuð. Jafnframt hafa smásalar í auknum mæli tryggt stóran hluta af væntri orkuþörf lengra fram í tímann, á tímabili sem einkenndist af óvissu um framboð og raforkuöryggi. Eldri og ódýrari samningar í gegnum aflþjónustu Landsvirkjunar, sem höfðu haldið niðri heildarkostnaði smásölufyrirtækja, runnu út. Niðurstaðan er sú að smásöluverð hefur ekki lækkað í sama mæli og heildsöluverð, þrátt fyrir betri stöðu á heildsölumarkaði þegar líður á árið.