Raforkueftirlitið

Raforkueftirlitið hefur samþykkt kerfisáætlun Landsnets fyrir tímabilið 2025 - 2034. Áætlunin er ein sú viðamesta í sögu fyrirtækisins og leggur grunn að nýrri kynslóð byggðalínu sem mun tengja landshluta saman með auknu öryggi og flutningsgetu. Með samþykktinni er stigið mikilvægt skref í að tryggja innviði fyrir orkuskipti þjóðarinnar á sama tíma og gætt er að hagkvæmni í rekstri og fjárfestingum. Raforkukerfi Íslands stendur frammi fyrir miklum áskorunum næstu árin þar sem krafan um hröð orkuskipti og aukna flutningsgetu vegna nýrra atvinnuvega þarf að vega á móti sjónarmiðum um hóflega gjaldskrárþróun og umhverfisvernd.

Raforkueftirlitið hefur gefið út nýtt mælaborð sem varpar skýrara ljósi á stöðu og þróun smásölumarkaðar raforku á Íslandi. Með því er stigið mikilvægt skref í átt að auknu gagnsæi og betra aðgengi að upplýsingum um markaðinn. Í mælaborðinu má meðal annars sjá lykilupplýsingar um stig samþjöppunar á markaðnum og hvernig söluaðilaskipti hafa þróast yfir tíma. Þá gefst notendum kostur á að sía upplýsingar eftir því hvort um ræðir heimili eða fyrirtæki og fylgjast með hlutfalli þeirra sem skipta um raforkusala frá einu tímabili til annars. Með þeim hætti verður auðveldara að átta sig á því hvort samkeppni á markaðnum er að aukast eða dragast saman. Markmið mælaborðsins er að efla upplýsingagjöf til viðskiptavina raforkusala, sem og annarra markaðsaðila. Með skýrri og aðgengilegri framsetningu upplýsinga vill Raforkueftirlitið stuðla að virkari samkeppni á smásölumarkaði raforku. Gögn í mælaborðinu verða uppfærð ársfjórðungslega og gert er ráð fyrir að mælaborðið taki áfram breytingum og eflist með nýjum greiningum og frekari upplýsingum eftir því sem þær verða tiltækar.

Töluverðar breytingar áttu sér stað í raforkuvinnslu og stórnotkun árið 2025. Samhliða samdrætti í stórnotkun var staða miðlunarlóna ein sú besta á undanförnum fimm árum. Það hafði áhrif á stöðu heildsöluorkumarkaðarins og verðþróun. Þetta kemur fram í lokaútgáfu raforkuvísa fyrir árið 2025. Minni raforkuvinnsla Þrátt fyrir góða stöðu miðlunarlóna lækkaði vinnsla á milli ára. Það skýrist með breytingum í eftirspurn. Raforkuvinnsla í desember 2025 mældist 17% lægri en árið 2024. Nýting vatnsafls var um 65% af uppsettu afli og framleiðsla smávirkjana um 28 GWh. Stórnotkun dróst saman – almenn notkun stöðug Breytingarnar á eftirspurnarhliðinni voru mestar hjá stórnotendum. Stórnotkun var 993 GWh í desember 2025. Samdrátturinn tengdist fyrst og fremst tímabundnum rekstrarstöðvunum hjá hluta Norðuráls og hjá PCC BakkiSilicon. Notkun gagnavera fór vaxandi stöðugt yfir árið 2025 en var notkun samt sem áður lægri en á fyrra ári. Almenn notkun var stöðug og fylgdi svipuðu mynstri og undanfarin ár. Einnig má sjá að hluti notkunar hefur færst frá skerðanlegri orku yfir í forgangsorku. Það endurspeglar aukna áherslu á tryggt framboð raforku. Dreifi- og flutningskostnaður hækkaði Í gjaldskrárhluta Raforkuvísa sést að umreiknaður dreifikostnaður á mánuði fyrir dæmigert heimili í desember var um: 6,3 þús. kr. í þéttbýli 10,5 þús. kr. í dreifbýli Kostnaðurinn hefur hækkað frá fyrra ári, bæði vegna almennrar þróunar í gjaldskrám og vegna hærri flutningskostnaðar sem endurspeglast í dreifikerfinu. Flutningsgjöld hækkuðu skarpt í upphafi árs 2025 fyrir bæði almenna notendur og stórnotendur. Helsta skýringin var endurgreiðsluþörf vegna innheimtu ólögmæts innmötunargjalds. Þá vógu einnig þungt fjárfestingaþarfir vegna nýrra og umfangsmikilla framkvæmda hjá sérleyfisfyrirtækjum. Gjaldskrá flutningsfyrirtækisins lækkaði þó aftur í upphafi árs 2026. Heildsala lækkaði - smásala fylgdi ekki Heildsöluverð raforku lækkaði þegar leið á árið. Stundarmánaðarverð lækkaði umtalsvert milli ára. Helstu ástæður voru góð staða miðlunarlóna og minni stórnotkun. Þrátt fyrir lækkun á heildsölumarkaði hækkaði lægsta smásöluverð milli ára. Skýringarnar liggja meðal annars í því að: Virk samkeppni á smásölumarkaði er takmörkuð. Jafnframt hafa smásalar í auknum mæli tryggt stóran hluta af væntri orkuþörf lengra fram í tímann, á tímabili sem einkenndist af óvissu um framboð og raforkuöryggi. Eldri og ódýrari samningar í gegnum aflþjónustu Landsvirkjunar, sem höfðu haldið niðri heildarkostnaði smásölufyrirtækja, runnu út. Niðurstaðan er sú að smásöluverð hefur ekki lækkað í sama mæli og heildsöluverð, þrátt fyrir betri stöðu á heildsölumarkaði þegar líður á árið.

Raforkueftirlitið hefur tekið í notkun nýtt sjálfvirkt mælaborð Raforkuvísa sem markar tímamót í framsetningu upplýsinga. Með mælaborðinu birtast nýjar upplýsingar mun tíðar, yfirsýn yfir breytingar og þróun eykst til muna, og styður þessi breyting við raforkumarkaðinn, almenning og stjórnvöld með gagnsærri framsetningu. Kerfið byggir á umfangsmikilli sjálfvirkni sem eykur afköst starfsmanna og veitir svigrúm fyrir dýpri og tíðari greiningar. Þannig skapast ráðrúm til að miðla niðurstöðum oftar en áður. Markmiðið er að mælaborðið verði smám saman að fullu sjálfvirkt og að skýrslur byggi á nýjustu og sem áreiðanlegustu gögnum á hverjum tíma.   Fjöldi nýjunga Með innleiðingu nýja mælaborðsins breytist einnig birtingarhraði gagna. Skammtímamarkaðsverð verða nú uppfærð vikulega og önnur raforkuverð, ásamt upplýsingum um framleiðslu og notkun, birt mánaðarlega. Upplýsingar um truflanir verða svo teknar saman árlega og birtar af START hópnum á truflanir.is. Í stað þess að notendur þurfi að bíða eftir ársfjórðungslegum samantektum verður nú hægt að fylgjast með þróuninni talsvert nær rauntíma.  Í fyrsta sinn eru markaðsverð raforku tekin saman og birt á einum stað hjá Raforkueftirlitinu. Á mælaborðinu má meðal annars sjá grunnorkuverð, stundarmánaðarverð, meðal jöfnunarorkuverð og fleira. Einnig eru birt dagleg meðaltöl fyrir skammtímaverð, þar á meðal fyrir Elmu, Vonarskarð og jöfnunarorkumarkað Landsnets. Þetta gerir samanburð einfaldari, styrkir upplýsingaflæði og stuðlar að gagnsærri umræðu um verðmyndun.  Að auki er nýtt yfirlit yfir gjaldskrár sérleyfisfyrirtækja. Raforkueftirlitið birtir nú vegið meðalverð gjaldskráa dreifiveitna ásamt gjaldskrá flutningsfyrirtækisins. Hægt er að skoða gjöld bæði verðbætt með vísitölu og á verðlagi hvers árs. Með þessu verður mun auðveldara að fylgjast með þróun kostnaðar og meta breytingar yfir lengri tíma.  Horft fram á veginn Nýjustu Raforkuvísar sýna jafnframt að staða og horfur raforkuöryggis á fjórða ársfjórðungi 2025 og 2026 hafa áfram batnað. Mat á raforkuöryggi byggir á spám um framboð og eftirspurn. Núverandi stórnotkun hefur dregist saman tímabundið, allra helst vegna samdráttar á málmframleiðslu, og þar með er meira framboð til staðar en undir eðlilegum kringumstæðum.  Nýja mælaborðið er aðeins fyrsta skrefið í lengra ferðalagi. Á næstu mánuðum verður áfram unnið að aukinni sjálfvirkni, skýrari framsetningu gagna og öðrum greiningum Raforkueftirlitsins. Með þessu styrkir Raforkueftirlitið hlutverk sitt sem miðlari áreiðanlegra upplýsinga og leggur grunn að betri, gagnsærri og upplýstri ákvarðanatöku í orkumálum landsins.